พ.ศ. 2559 ครบหนึ่งทศวรรษพลังงานทดแทนไทยที่ทั้งภาครัฐและเอกชนได้ช่วยกันลองถูกลองผิด มาถึงวันนี้รัฐบาลแล้วรัฐบาลเล่าผลัดเปลี่ยนกันเข้ามาบริหาร ด้วยความมุ่งมั่นให้พลังงานทดแทนไทยช่วยเสริมความมั่นคงด้านพลังงาน และเสริมสร้างเศรษฐกิจชุมชน เมื่อวันที่อาเซียนเปิดประตู ทั้ง 10 ประเทศ โดยประเทศไทยได้ยืนอยู่แถวหน้าด้านพลังงานทดแทนอย่างเต็มภาคภูมิ ทั้งด้านนโยบายและความเป็นรูปธรรม ถึงแม้นโยบายรัฐจะซ้ายทีขวาทีเหมือนแม่ปู แต่ลูกปูอย่างภาคเอกชนก็เดินตามมาได้ติด ๆ และจะเดินต่อไป เพื่อให้ไทยเป็นผู้นำด้านพลังงานทดแทน
10 ปี พลังงานทดแทนไทย จากสบู่ดำจนมาถึงชีวมวลอัดแท่ง (Wood Pellets)
วันนี้…ฝันของคนไทยจะเป็นจริงไหม? คำตอบคงอยู่ที่ รัฐ+เอกชน+นักวิชาการ ร่วมมือกัน
ท่านคงอยากจะทราบว่าในแต่ละภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับพลังงานทดแทน ทั้ง 10 องค์กร
เขาคิดอย่างไรกัน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง NGO
1. กระทรวงพลังงาน เล็กด้วยงบประมาณ แต่ใหญ่ด้วยพลังอำนาจ เจ้ากระทรวงแกะกล่องใหม่ พร้อมด้วยปลัดเหล้าเก่าแต่ในขวดใหม่ สำหรับภารกิจพลังงานทดแทนนั้นเป็นแค่ส่วนย่อยสำหรับกระทรวงพลังงานที่ต้องรับผิดชอบพลังงานทั้งระบบของประเทศทั้งในปัจจุบันและอนาคต เราจึงมักไม่ค่อยได้ข่าวอะไรมากนักจากเจ้ากระทรวงสองท่านนี้ที่เกี่ยวกับพลังงานทดแทน หากท่านมีเวลาช่วยดูแลภาคเอกชนที่สร้างโรงไฟฟ้าเสร็จแล้วยังไม่มีสายส่งขายไฟฟ้า พวกเรานั่งรอความหวังจากท่านอยู่
2. กรมพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน (พพ.) และ สำนักงานนโยบายและแผนพลังงาน (สนพ.) สองเฟืองหลักขับเคลื่อนพลังงานทดแทนไทยแท้จริงแล้วสองหน่วยงานนี้ทำงานไปด้วยกัน ในเรื่องของนโยบายกับการปฏิบัติตามนโยบายสองหน่วยงานนี้ผลัดกันโดดเด่นตามผู้นำในแต่ละช่วงเวลา สำหรับ สนพ.นอกจากภารกิจด้านพลังงานทดแทนแล้ว ยังต้องรับผิดชอบด้านพลังงานจากฟอสซิลเชิงนโยบายทั้งหมดอีกด้วย แนวทางการทำงานของ พพ. และ สนพ. ที่เห็นได้ชัดก็คือ พพ. มักจะใช้จ่ายงบประมาณเอง จัดซื้อเอง แต่สำหรับ สนพ. หากต้องการลงมือดำเนินโครงการด้วย ก็มักจะดึงภาคเอกชนเข้าร่วมโดยสนับสนุนงบประมาณบางส่วน
3. สำนักงานคณะกรรมการกำกับกิจการพลังงาน (สกพ.) เป็นองค์กรอิสระไม่สังกัดกระทรวงใด ขึ้นกับตรงกับ กพช. (คณะกรรมการนโยบายพลังงานแห่งชาติ) มีภารกิจหลัก ๆ 5 ประการ ที่เห็นได้ชัดเจน ก็คือ การให้ใบอนุญาตต่าง ๆ ด้านการซื้อขายไฟกับภาคเอกชน โดยนโยบายรัฐต้องการให้ สกพ. เป็นองค์กรแบบ Single Window แต่ในทางปฏิบัติยังติดกฎระเบียบอีกมากมาย สกพ.แม้จะเป็นองค์กรอิสระ แต่กระทรวงพลังงานก็สามารถส่งนโยบายผ่านทาง กพช. ซึ่งมีท่านนายกรัฐมนตรีเป็นประธาน
4. การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (กฟผ.) เป็นรัฐวิสาหกิจหลักด้านการผลิตไฟฟ้าของประเทศไทย เป็นทั้งผู้ผลิตและผู้จำหน่าย ทั้งขายปลีกและขายส่ง อีกทั้งยังเป็นเจ้าของสายส่งที่มีปัญหาไม่เพียงพออยู่ในปัจจุบัน ถ้าเป็นบริษัทเอกชนก็คงต้องถูกเล่นงานด้วย พ.ร.บ.ส่งเสริมการแข่งขันฯ แล้วปัจจุบัน การขออนุญาตจำหน่ายไฟฟ้าแม้เพียง 1 เมกะวัตต์ ก็ต้องขอผ่าน กฟผ. ซึ่งสร้างความหนักใจและไม่สบายใจกันไปพอสมควร นอกจากรับผิดรับชอบสายส่งไฟฟ้าแต่เพียงผู้เดียวแล้ว กฟผ. ยังเป็นการไฟฟ้าที่สังกัดกระทรวงพลังงานเพียงแห่งเดียว แม้ กฟผ.จะพยายามสักเพียงใดก็ตาม ก็ยังไม่สามารถฝ่าฟันกระแสต่อต้านการสร้างโรงไฟฟ้าจากถ่านหินไปได้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งที่จังหวัดกระบี่
5. การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) และการไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) เป็นรัฐวิสาหกิจ สังกัดกระทรวงมหาดไทย ซึ่งเป็นสองลูกค้ารายใหญ่ที่ กฟผ. มอบให้เป็นฝ่ายจำหน่ายไฟฟ้า ซึ่งก่อนหน้านี้จะสามารถรับซื้อไฟฟ้าขนาดเล็กได้โดยไม่ต้องขอจาก กฟผ. ดังรายละเอียดต่อไปนี้
5.1 การไฟฟ้านครหลวง (กฟน.) มีหน้าที่จัดจำหน่ายไฟฟ้าให้กับ 3 จังหวัด คือ กรุงเทพมหานคร นนทบุรี และสมุทรปราการ จากข้อมูล วันที่ 31 ตุลาคม 2558 กฟน. มีการ
รับซื้อไฟฟ้าจากพลังงานทดแทนเพียง 134.05 เมกะวัตต์ กฟน. มีความพร้อมด้านสายส่งและสายป้อนที่เพียงพอสำหรับการขยายตัวของพลังงานทดแทนในอนาคต
5.2 การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค (กฟภ.) นับว่าเป็นแฟนพันธุ์แท้ของผู้ผลิตไฟฟ้า VSPP ซึ่งปัจจุบันมีหน้าที่รับซื้อไฟฟ้าตามที่ กฟผ.เห็นชอบเท่านั้น สถานภาพข้อผูกพันการรับซื้อไฟฟ้า เมื่อเดือนมิถุนายน 2558 จากกองส่งเสริมพลังงานทดแทน และผู้ผลิตไฟฟ้าขนาดเล็ก มีปริมาณรับซื้อรวมจากข้อผูกพันทั้ง3 ลักษณะ คือ 1.ตอบรับซื้อไฟฟ้า 2.ทำสัญญายังไม่ได้จำหน่าย 3.ซื้อขายไฟฟ้าแล้ว รวมทั้งสิ้น 12,872.21 เมกะวัตต์
6. คณะอนุกรรมาธิการพลังงานทดแทน สภานิติบัญญัติแห่งชาติ มุ่งเน้นในด้านการวางแผนระยะยาว เช่น การร่าง พ.ร.บ.พลังงานทดแทน ซึ่งกำลังอยู่ในระหว่างการพิจารณาปรับปรุงแก้ไขนอกจากนี้ยังได้เดินทางไปเยี่ยมโรงไฟฟ้าพลังงานทดแทนทั่วประเทศ และสนับสนุนให้เกิดโครงการนำร่องด้านพลังงานทดแทน คณะอนุกรรมาธิการชุดนี้ได้มีการผลักดันพลังงานทดแทนจากขยะอย่างจริงจัง โดยได้เสนอให้จัดตั้งองค์กรจัดการขยะแห่งชาติขึ้น
7. คณะอนุกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปกิจการไฟฟ้า พลังงานทดแทน และการอนุรักษ์พลังงาน เป็นคณะกรรมาธิการที่จัดตั้งขึ้นใหม่ มุ่งเน้นการแก้ไขปัญหา กำจัดอุปสรรคของการพัฒนาพลังงานทดแทนและอนุรักษ์พลังงาน โดยมุ่งเน้นไปที่ประเด็นการปฏิรูป 18 ประเด็น อาทิ แผน PDP การซื้อขายไฟฟ้าเสรี และโซล่าร์รูฟเสรี เป็นต้น จากเป้าหมายที่ชัดเจนจึงทำให้คณะอนุกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปกิจการไฟฟ้าฯ ทำงานได้ตรงตามเป้าหมายได้อย่างรวดเร็ว
8. ภาคเอกชน คงต้องพร้อมที่จะเดินตามนโยบายรัฐจะเป็นแบบแม่ปูกับลูกปู หรือไม่ก็ตาม ขอเพียงให้ภาครัฐรับซื้อไฟฟ้าจากทุก ๆ เชื้อเพลิงอย่างสม่ำเสมอ ภาคเอกชนพร้อมลงทุนทันทีวันนี้ เพื่อขายไฟฟ้าในอีก 3 – 4 ปี ข้างหน้าดังนั้นภาครัฐหากมีแผนขยายสายส่งที่ชัดเจนแล้ว รัฐควรทำสัญญากับภาคเอกชน โดยไม่ต้องรอไปอีก 3- 4 ปี เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจให้ฟื้นตัวเร็วยิ่งขึ้น
9. NGO องค์กรเอกชนด้านสิ่งแวดล้อมและพลังงานส่วนใหญ่ยังไม่ไว้วางใจทั้งภาครัฐและเอกชนที่สร้างโรงไฟฟ้า อันเนื่องจากความเสียหายด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นในอดีต และในบางกรณีภาครัฐขาดการเยียวยาความเสียหาย หรือเยียวยาไม่ทันท่วงที ปีใหม่นี้ทุกฝ่ายช่วยหันหน้าเข้าหากัน มีไฟใช้อย่างพอเพียง พร้อมสิ่งแวดล้อมที่ดี
10. องค์กรพิจารณาใบอนุญาตต่าง ๆ ในส่วนที่ไม่เกี่ยวข้องกับการขอซื้อขายไฟฟ้า ได้แก่ สคร. (สำนักงานคณะกรรมการนโยบายรัฐวิสาหกิจ) เรื่อง พ.ร.บ.การให้เอกชนร่วมลงทุนในกิจการของรัฐ พ.ศ. 2556 กรมโรงงานอุตสาหกรรม กรมโยธาธิการและผังเมือง กรมควบคุมมลพิษกรมส่งเสริมการปกครองส่วนท้องถิ่น กรมอัยการ กรมป่าไม้ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น การนิคมอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (กนอ.) ฯลฯ
แท้จริงแล้ว ยังอาจมีองค์กรอื่น ๆ ที่ไม่ได้นำมากล่าวในที่นี้ และนี่แหละคือเหตุผล คือคำตอบว่า ทำไมพลังงานทดแทนไทยจึงเหมือนอยู่ในแดนสนธยาในวาระดิถีขึ้นปีวอก 2559 ชาวพลังงานทดแทนขออัญเชิญสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลายดลบันดาลให้ผู้สนับสนุนพลังงานทดแทน จงประสบแต่ความเจริญก้าวหน้าตลอดไป…ประกอบการขอเพียงได้มีสายส่งไฟฟ้าตามแผน AEDP เพื่อให้ลืมตาอ้าปากได้ก็พอเพียงแล้ว
ที่มา: พิชัย ถิ่นสันติสุข, ENERGY SAVING, JANUARY 2016
